Share
Zelfstandig statuut

Let op voor schijnzelfstandigheid

Soms loert het gevaar van schijnzelfstandigheid om de hoek: een vorm sociale fraude die zwaar wordt bestraft. Ontdek waarop je moet letten om schijnzelfstandigheid te voorkomen.schijnzelfstandigheid

Wanneer ben je eigenlijk schijnzelfstandige?

Schijnzelfstandigen hebben het zelfstandige statuut, maar oefenen in feite een beroepsactiviteit uit onder het gezag van een werkgever. Ze zouden eigenlijk in loondienst moeten werken, want een zelfstandige heeft in principe geen baas. Wanneer organisaties zelfstandigen inzetten als personeelsleden, doen ze dat doorgaans om het aandeel sociale zekerheid in de loonkost omlaag te halen.


Wanneer moet je aan de alarmbel trekken?

Controleer dubieuze statuten aan de hand van deze vier aspecten

1. De wil van de partijen zoals geformuleerd in hun overeenkomst
Beide partijen zijn vrij hun statuut te kiezen. Het statuut komt overeen met de echte werkomstandigheden en zijn niet in strijd met de wet.

2. De vrijheid om de werktijd te organiseren
Als zelfstandige kies je zelf wanneer je werkt en vakantie neemt. Een werknemer krijgt zijn werktijden opgelegd

3. De vrijheid van organisatie van het werk
Wanneer je als zelfstandige werkt, kies je zelf welke opdrachten je aanneemt en afwijst.

4. De mogelijkheid om een hiërarchische controle uit te oefenen
Strikte controles op werkuren, zoals een prikklok of functioneringsgesprekken, horen niet thuis in het zelfstandige statuut.

Schijnzelfstandige in de realiteit: een concreet voorbeeld

Stel, Martha werkt als zelfstandige in een frituur, een bvba die niet van haar is. De Administratieve Commissie ter regeling van de Arbeidsrelatie onderzocht of er sprake is van schijnzelfstandigheid aan de hand van bovenstaande pijlers.

Martha geniet veel vrijheid. Ze mag bijvoorbeeld zelf kiezen of ze (poets)personeel in dienst neemt en is verantwoordelijk voor de bijkomende administratie. Ook over speciale acties en kortingen beslist Martha op eigen initiatief. Ze hoeft bovendien geen doktersbriefje voor te leggen wanneer ze ziek is en bepaalt wanneer ze op vakantie gaat. Ze moet dit wel melden, zodat er vervanging kan worden gezocht.


De alarmbellen

Een aantal zaken zijn verontrustend voor de Administratieve Commissie ter regeling van de Arbeidsrelatie:

  • Martha moet in principe de vaste openingsuren respecteren (al mag ze afhankelijk van de drukte wel vroeger of later sluiten zonder daarvoor toestemming te vragen).
  • Eventuele kosten die Martha maakt (vervoer, telefoon, werkkledij) worden door de bvba van de frituur terugbetaald.
  • Op de vraag of er periodiek toezicht wordt uitgeoefend, antwoordde de eigenaar van de bvba: “Alleen als de bvba een negatief verslag of eventuele boetes zou krijgen van het federaal voedselagentschap.”
  • Martha ontvangt een maandloon waarvan het bedrag vergelijkbaar is met het salaris van een werknemer.
  •  Door het beperkte maandloon heeft Martha niet de ruimte om bijvoorbeeld personeel in dienst te nemen of om te investeren.


De beslissing van de commissie

Hoewel beide partijen met het zelfstandigenstatuut instemden en Martha een relatief grote vrijheid krijgt, bepaalde de Algemene Commissie het volgende:

  1. Martha krijgt onvoldoende ruimte om haar werk zelfstandig te organiseren.
  2. Martha’s initiatiefrecht als zelfstandig is beperkt. De bvba bepaalt immers de belangrijkste richtlijnen voor de organisatie van het werk.
  3. De economische organisatie van de zaak is in handen van de eigenaars van de bvba, terwijl Martha slechts uitvoerder is. Ze heeft financieel alleen recht op een overeengekomen maandloon, eventueel met een deelname in de winst. Concreet werkt Martha dus ten voordele van de zaakvoerders.
  4. Er is sprake van hiërarchie. Martha kan geen eigen beleid voeren omdat ze onvoldoende financiële middelen ter beschikking krijgt. De eigenaar van de bvba zal haar bovendien altijd controleren als er klachten opduiken.

Het gevolg? De Administratieve Commissie oordeelde dat de arbeidsrelatie onverenigbaar is met de kwalificatie als zelfstandige. Kortom, de arbeidsrelatie moet worden aangepast naar een arbeidsovereenkomst tussen werkgever en werknemer.

Twijfel je na het lezen van dit voorbeeld over welk statuut het best bij je past? Of wil je graag meer informatie over je sociaal statuut als zelfstandige?

Download de startersgids en ontdek alles over wat het betekent om zelfstandige te zijn

Download nu je 76 pagina's vol informatie
Stefanie Siekman
Door Stefanie Siekman
07 maart 2019