Welzijn op het werk

Zijn draagbare sensoren of wearables zinvol om musculoskeletale aandoeningen te voorkomen?

Geschreven door Aaron Götze | 24 juni 2026

Werkgerelateerde musculoskeletale aandoeningen (MSA’s) zijn een van de grootste uitdagingen binnen preventie en arbeidsgeneeskunde. Nieuwe technologieën, zoals draagbare sensoren of ‘wearables’, lijken dan een interessante oplossing. Maar wat leveren ze vandaag écht op? In dit artikel krijg je een helder overzicht van wat wearables zijn, hoe ze worden gebruikt en welke rol ze kunnen spelen binnen ergonomie en preventie.

 

Wat zijn wearables? 

Wearables zijn draagbare sensoren die men bevestigt op het lichaam of integreert in werkkledij. Deze sensoren maken het mogelijk om: 

  • Continue en objectieve metingen over houding, beweging en/of fysiologische parameters te verzamelen;
  • Realtime feedback te geven;
  • Metingen uit te voeren in de echte werkomgeving, maar ook in toekomstige werksituaties via virtual reality.

In onderzoek1 naar ergonomie zien we verschillende types sensoren terugkomen:

  • Inertiële sensoren - IMU's (accelerometer, gyroscoop, magnetometer)
    • Meten houding en beweging, snelheid en oriëntatie
    • Worden meest gebruikt in de onderzochte studies (± 64%)
    • Sterktes: ideaal voor meten van houding en beweging in real-life situaties en comfortabel om te dragen
    • Beperkingen: gevoelig voor magnetische interferentie en veel sensoren nodig voor volledige lichaam tracking

  • EMG sensoren
    • Meten spieractiviteit en spiervermoeidheid
    • Sterktes: interessant bij repetitieve of fysiek zware taken
    • Beperkingen: meerdere draden; invloed van zweet; kalibratie nodig

  • Druksensoren
    • Analyseren druk van de voeten en gewichtsverdeling
    • Sterktes: voor gang- en evenwichtsanalyse (valrisico) en goed combineerbaar met inlegzolen
    • Beperkingen: beperkt tot kracht of druk en registreert geen beweging

  • Opto-elektronica (glasvezel)
    • Meten beweging van wervelkolom en gewrichten, én houding
    • Sterktes: vrij van magnetische interferentie en integreerbaar in kledij
    • Beperkingen: voornamelijk in het laboratorium en nog niet commercieel verspreid

  • Soft wearables (op textielbasis)
    • Meten lichaamshouding, belasting en druk
    • Sterktes: eenvoudig integreerbaar in kledij op PBM's, comfortabel en geschikt voor langdurig gebruik
    • Beperkingen: technologie bevindt zich nog in de beginfase

  • Clinometers (of hellingmeters)
    • Meten hoeken van ledematen en lichaam
    • Slechts in één studie gebruikt
    • Sterktes: eenvoudig meetapparaat
    • Beperkingen: beperkt tot één as en niet ideaal voor complexe bewegingen

Een belangrijke evolutie is sensor fusion, waarbij men meerdere sensoren combineert om zowel beweging als belasting tegelijk te meten.

 

Kunnen wearables gedrag veranderen?

Sommige wearables gaan een stap verder en geven onmiddellijke feedback wanneer een werknemer een 'ongunstige' houding aanneemt. Dat kan via een trilsignaal, geluid of visuele melding. De vraag is: werkt dat ook op lange termijn?

Uit wetenschappelijk onderzoek2-7 blijkt dat:

  • Werknemers hun houding op korte termijn verbeteren wanneer ze feedback krijgen;
  • De tijd in ongunstige houdingen hierdoor kan afnemen;
  • Gedragsaanpassing sneller gebeurt zolang de feedback actief is.

Tegelijk is het belangrijk om dit wat in perspectief te plaatsen. Vandaag ontbreekt nog sterk bewijs voor een blijvend effect op lange termijn. Zo is er onvoldoende evidentie dat deze systemen leiden tot duurzame gedragsverandering zodra de feedback wegvalt, of dat ze effectief musculoskeletale aandoeningen voorkomen in echte werkomgevingen.

Met andere woorden: in het beste geval kunnen deze wearables op korte termijn helpen om de tijd dat men in minder gunstige houdingen werkt, te verminderen, maar er is nog geen bewijs dat deze effecten duurzaam zijn of dat deze houdingsaanpassingen leiden tot minder musculoskeletale aandoeningen op lange termijn. 

 

Een meerwaarde voor ergonomische risicoanalyse?

Wearables bieden zeker interessante mogelijkheden in ergonomische analyses. In vergelijking met klassieke methodes (zoals observaties en interviews) hebben ze enkele duidelijke voordelen:

  • Minder subjectieve inschattingen;
  • Continue monitoring in plaats van momentopnames;
  • Betere detectie van risicohoudignen en -belasting;
  • Ondersteuning van bestaande analysemethodes;
  • Integratie in slimme persoonlijke beschermingsmiddelen.

Toch is nuance belangrijk. Sensoren leveren data, maar die gegevens moeten nog geïnterpreteerd worden, niet alle risicofactoren worden gemeten (zoals kracht of werkomgeving), en context blijft cruciaal om de juiste conclusies te trekken.

Daarom blijven observaties, werkplekbezoeken en overleg met werknemers essentieel. In de praktijk werken wearables het best als aanvulling, niet als vervanging van een ergonomische risicoanalyse. Een geïntegreerde aanpak blijft dus aanbevolen8,9. 

 

Besluit: technologie als hulpmiddel, niet als oplossing

Wearables kunnen een waardevolle rol spelen binnen ergonomie en preventie. Ze bieden objectieve inzichten en helpen om risico’s beter in kaart te brengen.

Maar tegelijk is het belangrijk om hun impact realistisch te benaderen:

  • Ze vervangen geen ergonomische expertise;
  • Ze vervangen geen dialoog met werknemers;
  • Ze lossen structurele problemen in een werkorganisatie niet op.

Musculoskeletale aandoeningen voorkomen blijft dus in de eerste plaats een kwestie van doordacht werkontwerp, aangepaste arbeidsmiddelen en een geïntegreerde preventieaanpak.

Bronnen:

  1. Abubakar A. Babangida, Yohama Caraballo-Arias, Francesco Decataldo and Francesco Saverio Violante (2025). Advancing Occupational Medicine through Wearable Technology: A Review of Sensor Systems for Biomechanical Risk Assessment and Work-Related Musculoskeletal Disorder Prevention. Sensors https://doi.org/10.1021/acssensors.5c01578
  2. Lee, R., James, C., Edwards, S., Skinner, G., Young, J. L., & Snodgrass, S. (2021). Evidence for the Effectiveness of Feedback from Wearable Inertial Sensors during Work-Related Activities: A Scoping Review. Sensors (Basel, Switzerland), 21. https://doi.org/10.3390/s21196377
  3. Lind, C. (2024). A Rapid Review on the Effectiveness and Use of Wearable Biofeedback Motion Capture Systems in Ergonomics to Mitigate Adverse Postures and Movements of the Upper Body. Sensors (Basel, Switzerland), 24. https://doi.org/10.3390/s24113345
  4. Lind, C. (2024). Effectiveness of Sensors-Based Augmented Feedback in Ergonomics to Reduce Adverse Biomechanical Exposure in Work-Related Manual Handling—A Rapid Review of the Evidence. Sensors (Basel, Switzerland), 24. https://doi.org/10.3390/s24216977
  5. Lind, C., Diaz-Olivares, J., Lindecrantz, K., & Eklund, J. (2020). A Wearable Sensor System for Physical Ergonomics Interventions Using Haptic Feedback. Sensors (Basel, Switzerland), 20. https://doi.org/10.3390/s20216010 
  6. Martins, D. R., Cerqueira, S. M., & Santos, C. P. (2024). Combining inertial-based ergonomic assessment with biofeedback for posture correction: A narrative review. Comput. Ind. Eng., 190, 110037. https://doi.org/10.1016/j.cie.2024.110037
  7. Stefana, E., Marciano, F., Rossi, D., Cocca, P., & Tomasoni, G. (2021). Wearable Devices for Ergonomics: A Systematic Literature Review. Sensors (Basel, Switzerland), 21. https://doi.org/10.3390/s21030777
  8. Filippo Motta 1, Tiwana Varrecchia, Giorgia Chini, Alberto Ranavolo and Manuela Galli (2024). The Use of Wearable Systems for Assessing Work-Related Risks Related to the Musculoskeletal System - A Systematic Review. International Journal of Environmental Research and Public Health https://doi.org/10.3390/ijerph21121567
  9. Nor Aslina Abd Jalil, Siti Maisarah Amdan, Zuraida Jorkasi, Kamariah Hussein and Nooraini Jamal (2025). A Systematic Review of Motion Capture Technologies Applied to Ergonomic Assessment. International Journal of Research and Innovation in Social Science https://doi.org/10.47772/ijriss.2025.910000844
Volledig bericht weergeven