Arbeidsongevallen met metaalbewerkingsmachines hebben zelden één oorzaak. Een ontbrekende afscherming of fout tijdens het onderhoud kan de directe aanleiding zijn. Maar achter een ongeval zitten vaak ook tijdsdruk, onvoldoende opleiding, onduidelijke communicatie of een veiligheidscultuur die beter kan.
In een interview voor vakorganisatie Metallerie legt Brecht Vanwynsberghe, manager risicobeheersing bij Liantis, uit waarom machineveiligheid veel verder gaat dan de machine zelf.
Veilige machines zijn onmisbaar, maar ze vormen slechts één onderdeel van een veilige werkomgeving. Ook een gladde vloer, beperkte zichtbaarheid, gebrekkige instructies of het niet volgen van procedures kunnen tot een ongeval leiden. “En vaak merken we ook dat productiedruk en de haast om te produceren hand in hand gaan met arbeidsongevallen”, weet Brecht.
Een technisch veilige machine volstaat dus niet. Ook de organisatie rond die machine moet veilig zijn. Wanneer een beveiliging de productie vertraagt en medewerkers vooral op productiecijfers worden afgerekend, kan de verleiding ontstaan om die beveiliging te omzeilen.
Tijdens een normale productiecyclus blijven werknemers meestal op afstand van de bewegende onderdelen. Bij onderhoud, een storing of een afstelling komen ze dichter bij de gevaarlijke zones. Net dan is het cruciaal om vaste procedures correct toe te passen.
Een belangrijk voorbeeld is de lock-out/tag-out/try-out-procedure, of LOTO. Daarbij wordt de machine eerst fysiek en energetisch geïsoleerd. Vervolgens wordt aangegeven dat ze buiten gebruik is en gecontroleerd of ze werkelijk niet meer kan functioneren. Een procedure op papier is echter niet genoeg. Medewerkers moeten ze via opleiding inoefenen en consequent blijven toepassen, ook als ze al jaren ervaring hebben.
Een sterke veiligheidscultuur ontstaat wanneer iedereen verantwoordelijkheid opneemt. Niet alleen de operator of preventieadviseur, maar ook het management, de aankoopdienst, productie, onderhoud en leveranciers spelen een rol.
“Veiligheden moeten goed en op de juiste manier worden ingezet. Maar een werknemer mag ook niet onder irriterende productiedruk komen te staan, want dan gebeuren soms de gekste dingen”, aldus Brecht.
Automatisering, robots en artificiële intelligentie kunnen machines veiliger maken. Denk aan sensoren, camera’s, automatische detectie en digitale werkinstructies die worden afgestemd op de gebruiker.
“Maar ook hier geldt dat technologie geen vervanging is voor een goede veiligheidscultuur. Een beveiliging die voortdurend wordt overbrugd omdat ze de productie hindert, verliest immers haar functie”, geeft Brecht nog mee.
De kern? Machineveiligheid begint niet bij de machine en eindigt niet bij de operator. Pas wanneer veiligheid een gezamenlijke verantwoordelijkheid wordt, groeit ze uit tot een vanzelfsprekend onderdeel van de dagelijkse werking.